BIM w zamówieniach publicznych: wymagania w Polsce

BIM w zamówieniach publicznych - stan prawny i kluczowe zmiany na 2026 rok

Polskie zamówienia publiczne w budownictwie od lat balansują między dobrowolnością a przymusem. Dyrektywa unijna o zamówieniach publicznych dopuszcza stosowanie BIM jako narzędzia, ale nie nakazuje go w każdym postępowaniu. To państwa członkowskie decydują, jak głęboko wejdą w cyfryzację. Polska wybrała ścieżkę stopniową.

W praktyce wygląda to tak, że zamawiający sam decyduje, czy wymaga modelu informacyjnego, czy poprzestaje na tradycyjnej dokumentacji. Zamawiający z sektora publicznego coraz częściej sięgają po BIM przy większych inwestycjach infrastrukturalnych. Powód jest prozaiczny: łatwiej kontrolować koszty i wykrywać kolizje na etapie projektowania niż na budowie.

Jeśli chodzi o samą podstawę prawną, kluczowe znaczenie mają przepisy Prawa zamówień publicznych oraz wytyczne resortu rozwoju i technologii dotyczące cyfryzacji procesu inwestycyjnego. Warto sprawdzić aktualny stan przed ogłoszeniem przetargu, bo przepisy wykonawcze zmieniają się częściej niż sama ustawa. Poniżej zestawienie, jak wygląda to w praktyce.

Uważam, że dobrowolność to obecnie słuszny kierunek, bo nakaz bez przygotowania kadr i narzędzi po stronie mniejszych zamawiających skończyłby się papierowym BIM-em, czyli modelem tworzonym wyłącznie na potrzeby odbioru. Cyfryzacja ma sens wtedy, gdy realnie skraca proces, a nie gdy dodaje kolejny dokument do segregatora.

Dla wykonawców oznacza to jedno: warto śledzić konkretne ogłoszenia, bo wymagania BIM pojawiają się punktowo, zależnie od zamawiającego i skali projektu. Nie ma jednego, uniwersalnego progu, od którego BIM staje się obowiązkowy w całym kraju.

Kiedy zamawiający musi wymagać BIM - progi, wyjątki i obowiązki w praktyce

Obowiązek stosowania BIM w zamówieniach publicznych nie działa zero-jedynkowo. Ustawa Prawo zamówień publicznych daje zamawiającemu narzędzie, nie przymus. Kluczowe pytanie brzmi: kiedy z narzędzia trzeba skorzystać, a kiedy można je odłożyć na bok?

Zamawiający może wymagać BIM w każdym postępowaniu. Musi to zrobić wtedy, gdy sam tak zdecyduje na etapie przygotowania opisu przedmiotu zamówienia. Brzmi banalnie, ale w praktyce to najważniejsza różnica. Nie ma ustawowego progu kwotowego ani katalogu inwestycji, od którego BIM staje się obligatoryjny z mocy prawa.

Praktyka przetargowa wygląda inaczej. Duże inwestycje infrastrukturalne i kubaturowe finansowane ze środków publicznych coraz częściej mają BIM wpisany w warunki. Mniejsze postępowania zwykle nie. To nie wynika z przepisu, tylko z rachunku kosztów i kompetencji po obu stronach stołu.

Wyjątki od wymogu BIM też istnieją. Zamawiający może odstąpić, gdy dokumentacja jest już kompletna i nie przewiduje się zmian w trakcie realizacji. Może też zrezygnować, gdy wartość zamówienia jest niska, a koszt wdrożenia BIM przewyższa korzyści z koordynacji.

Rezygnacja z BIM przy remontach to błąd. Model istniejącego budynku pozwala wykryć kolizje instalacji przed wejściem ekipy na budowę. Oszczędność czasu bywa większa niż koszt przygotowania modelu, choć wymaga inwestycji w inwentaryzację.

Ostateczna decyzja należy do zamawiającego. Warto, żeby była świadoma, a nie wynikała z przyzwyczajenia.

Jak opisać przedmiot zamówienia z wymaganiem BIM - SIWZ, OPZ i dokumenty ZP

Wymóg BIM musi być zapisany tak, żeby wykonawca wiedział dokładnie, co ma dostarczyć. Samo hasło „stosowanie BIM" w opisie przedmiotu zamówienia nic nie wnosi. Zamawiający powinien wskazać zakres informacji, poziom ich szczegółowości oraz format przekazania modelu.

Najczęstszy błąd to przenoszenie ogólnych zapisów z innych postępowań. Każda inwestycja ma inny zakres branż, więc OPZ wymaga dopasowania. Warto rozdzielić wymagania na etap projektowania i etap realizacji, bo to zupełnie inne obowiązki wykonawcy.

W OPZ trzeba jasno określić, czy zamawiający oczekuje modelu w formacie IFC, natywnym, czy obu. Różnica jest spora. Model natywny pozwala na edycję, IFC służy do wymiany i archiwizacji. Bez tego zapisu wykonawca zgaduje, a spory przy odbiorze są niemal pewne.

Uważam, że BEP powinien być wymagany na etapie oferty, nie po podpisaniu umowy. Zamawiający widzi wtedy, czy wykonawca rozumie proces, a nie tylko deklaruje gotowość. W praktyce pytanie o BEP odsiewa firmy bez realnego przygotowania.

Kwestie prawne warto skonsultować z działem zamówień, bo zapisy o prawach autorskich do modelu bywają różnie interpretowane.

Kryteria oceny ofert i weryfikacja kompetencji BIM wykonawcy

W zamówieniach publicznych cena nie może być jedynym kryterium, jeśli inwestor faktycznie chce dostać model, a nie plik do odhaczenia. Zamawiający coraz częściej sięgają po kryteria pozacenowe: doświadczenie w koordynacji międzybranżowej, jakość planu wykonania BIM czy kompetencje zespołu. Waga kryteriów musi wynikać wprost z opisu przedmiotu zamówienia, a nie z przyzwyczajenia do starego wzoru sprzed lat.

Największy problem to weryfikacja. Dyplom, certyfikat czy oświadczenie o znajomości oprogramowania nic nie mówią o tym, czy ktoś poprowadzi koordynację kolizji na realnym projekcie. Dlatego warto żądać konkretnych dowodów: opisów ról przy wcześniejszych zadaniach, przykładowych raportów z koordynacji albo fragmentów planu wykonania BIM. Brzmi prosto. Tylko że wielu zamawiających nadal poprzestaje na samym oświadczeniu.

Przy ocenie kompetencji pomocne bywa rozbicie kryteriów na mierzalne elementy:

• Doświadczenie osoby pełniącej rolę BIM Managera przy inwestycjach o podobnej skali i typie.
• Jakość planu wykonania BIM, oceniana pod kątem zgodności z wymaganiami informacyjnymi zamawiającego.
• Udokumentowane procedury kontroli jakości modelu i rozwiązywania kolizji.
• Kwalifikacje zespołu w zakresie narzędzi wskazanych w programie funkcjonalno-użytkowym.
• Sposób raportowania postępu prac modelowych i wersjonowania plików.

Warto oddzielić ocenę kompetencji od kryterium ceny mocniej, niż robi się to standardowo. Wykonawca bez realnego doświadczenia w koordynacji potrafi zaoferować niższą kwotę, a potem generować poprawki i opóźnienia, które kosztują więcej niż różnica w ofercie. To nie teoria, to mechanizm widoczny przy projektach, gdzie model trafia do zamawiającego bez spójnej struktury.

Hipotetycznie: zamawiający przyznaje 40 punktów za cenę i 60 za doświadczenie zespołu. Jeśli kryterium doświadczenia opisane jest ogólnikowo, wykonawcy i tak złożą podobne oświadczenia, a przewaga cenowa rozstrzygnie wybór. Dopiero precyzyjny opis ról i dowodów zmienia układ sił. Zapis w specyfikacji musi więc być na tyle konkretny, by dało się go rzetelnie ocenić, a nie tylko formalnie spełnić.

Modele IFC, CDE i standardy wymiany danych w polskich przetargach

Wymóg dostarczenia modelu w formacie IFC pojawia się dziś w większości postępowań, w których zamawiający chce realnie korzystać z BIM, a nie tylko odhaczyć technologiczny punkt w specyfikacji. IFC to otwarty format wymiany danych, niezależny od oprogramowania autorskiego. Dzięki temu ten sam model można otworzyć w różnych środowiskach i porównać bez konwertowania plików na własne, zamknięte formaty producentów.

Drugi filar to Common Data Environment (CDE), czyli wspólne środowisko danych. Zamawiający coraz częściej wskazuje konkretne wymagania: strukturę folderów, zasady nazewnictwa plików i statusy dokumentów (np. „w opracowaniu”, „do sprawdzenia”, „zatwierdzony”). Bez tego modele i dokumentacja rozjeżdżają się na dziesiątki skrzynek mailowych, a wersje przestają być spójne.

W polskich warunkach zbyt często stawia się na format pliku, a pomija jakość danych w środku. Model zgodny z IFC, ale pozbawiony spójnych atrybutów, parametrów i klasyfikacji, jest tylko ciężką grafiką. Wartość pojawia się wtedy, gdy elementy mają przypisane dane, które da się przefiltrować i wykorzystać przy kosztorysowaniu, harmonogramowaniu czy utrzymaniu obiektu.

Warto sprawdzić, czy zapisy specyfikacji nie narzucają wyłącznie jednego narzędzia. Przepisy o zamówieniach publicznych skłaniają ku rozwiązaniom otwartym, a IFC i BCF właśnie takie są. Reszta zależy od doprecyzowania wymagań w opisie przedmiotu zamówienia.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Pytania o BIM w przetargach publicznych wracają jak bumerang. Nic dziwnego, przepisy zmieniają się szybciej niż przyzwyczajenia uczestników rynku. Poniżej zebrałem kwestie, które pojawiają się najczęściej w rozmowach o zamówieniach na 2026 rok.

Czy BIM jest już obowiązkowy we wszystkich przetargach publicznych? Nie. Obowiązek dotyczy wybranych kategorii inwestycji, głównie tych finansowanych ze środków publicznych i realizowanych w formule projektuj i buduj. Przy mniejszych zamówieniach zamawiający wciąż może opisać wymagania w sposób uproszczony to zagadnienie szczegółowo omawiamy w artykule "BIM w budownictwie: zarządzanie informacją i koordynacja branż".

Jaki format plików jest wymagany? Najczęściej IFC jako format wymiany danych. Natywny plik producenta oprogramowania zwykle nie wystarcza, bo zamawiający chce mieć możliwość otwarcia modelu niezależnie od użytego narzędzia.

Czy wykonawca musi mieć certyfikat BIM? Formalnie nie ma jednego, powszechnie wymaganego certyfikatu. Zamawiający coraz częściej oczekują jednak udokumentowanego doświadczenia przy podobnych projektach oraz wskazania osób odpowiedzialnych za koordynację modelu.

Co z odpowiedzialnością za błędy w modelu? To wciąż obszar, który wymaga jasnego zapisu w umowie. Model nie zastępuje dokumentacji prawnej, a zakres odpowiedzialności powinien być precyzyjnie określony. Warto skonsultować zapisy z prawnikiem specjalizującym się w zamówieniach publicznych, bo praktyka bywa tu niejednolita.

Krótko mówiąc: wymagania rosną, ale wciąż daleko im do jednolitego standardu. Każdy przetarg trzeba czytać osobno.